~ 2025-06-11 ~
Analiza PESTEL jest narzędziem do badania makrootoczenia organizacji. Pozwala usystematyzować informacje o czynnikach zewnętrznych, które wpływają na działalność organizacji oraz jej rozwój. Nazwa PESTEL pochodzi od pierwszych liter sześciu kategorii czynników: Politycznych, Ekonomicznych, Społecznych, Technologicznych, Ekologicznych (środowiskowych) oraz Legalnych (prawnych). Każdy z tych obszarów reprezentuje inny aspekt otoczenia, w którym funkcjonuje organizacja.
Czynniki polityczne dotyczą m.in. stabilności władz, polityki państwa wobec organizacji pozarządowych oraz prawa regulującego ich działalność. Dla NGO oznacza to, że zmiany przepisów lub priorytetów rządowych mogą istotnie zmienić warunki działania – np. nowe restrykcje mogą utrudnić finansowanie (zagrożenie), a programy wspierające sektor obywatelski ułatwić rozwój organizacji (szansa).
Czynniki ekonomiczne obejmują kondycję gospodarki, poziom zamożności społeczeństwa i dostępność zewnętrznych źródeł finansowania. W praktyce przekłada się to na budżety NGO – recesja zmniejsza dostępne granty i darowizny (zagrożenie), natomiast wzrost gospodarczy lub nowe fundusze unijne stwarzają szansę na zwiększenie finansowania.
Czynniki społeczne obejmują trendy demograficzne, kulturowe i zmiany postaw społecznych. Istotne są zmiany w strukturze wieku i wykształcenia populacji, poziom świadomości społecznej oraz nastawienie społeczeństwa do obszaru działań danej organizacji. Przykładowo rosnąca popularność wolontariatu i ekologicznego stylu życia może ułatwić rekrutację oraz pozyskanie wsparcia (szansa), natomiast spadek zainteresowania jakimś problemem społecznym utrudni zdobywanie funduszy i wolontariuszy (zagrożenie).
Czynniki technologiczne obejmują rozwój nowych technologii i narzędzi komunikacji. Postęp ten wpływa na sposób działania NGO – np. media społecznościowe czy platformy crowdfundingowe otwierają nowe kanały dotarcia do darczyńców i beneficjentów (nowe możliwości), ale jednocześnie wymagają inwestycji w kompetencje cyfrowe zespołu (wyzwanie).
Czynniki środowiskowe (ekologiczne) dotyczą wpływu stanu środowiska i zmian klimatycznych, a także związanych z nimi regulacji. Dla organizacji ekologicznych są one kluczowe (np. zmiany przepisów ekologicznych bezpośrednio wpływają na ich misję), ale także organizacje o innym profilu mogą odczuć skutki tych zjawisk – choćby fundacje humanitarne reagujące na klęski żywiołowe.
Czynniki prawne obejmują zbiór regulacji wyznaczających ramy funkcjonowania NGO (ustawy, rozporządzenia, wymogi sprawozdawcze itp.). Zmiany prawa mogą zarówno utrudnić, jak i ułatwić działalność NGO – np. ulgi podatkowe dla darczyńców zwiększą napływ środków (szansa), a surowsze wymogi sprawozdawczości czy ograniczenia w pozyskiwaniu zagranicznych dotacji będą dodatkowym obciążeniem (zagrożenie).
Organizacje pozarządowe działają w zmiennym otoczeniu, na które nie mają bezpośredniego wpływu. Sukces ich działań zależy jednak od umiejętności dostosowania się do warunków zewnętrznych – ekonomicznych realiów, trendów społecznych czy ram prawnych, które mogą sprzyjać lub utrudniać realizację misji. Analiza PESTEL dostarcza usystematyzowanego obrazu tych uwarunkowań i pozwala zidentyfikować czynniki stanowiące potencjalne szanse i zagrożenia dla organizacji. Takie informacje są bezcenne przy formułowaniu strategii, ponieważ wskazują, jakie zjawiska w otoczeniu warto wykorzystać (np. sprzyjający trend społeczny), a na jakie ryzyka trzeba się przygotować (np. planowane zmiany prawne).
Analiza PESTEL bywa także realizowana przed opracowaniem pełnej strategii lub analizy SWOT, aby powiązać zidentyfikowane szanse i zagrożenia zewnętrzne z mocnymi i słabymi stronami danej organizacji. Dzięki temu plan strategiczny uwzględnia aktualne realia otoczenia – organizacja może zawczasu reagować na niekorzystne prognozy (np. szukając alternatywnych źródeł funduszy przed spodziewanym spadkiem dotacji) oraz lepiej wykorzystać nowe okazje (np. rosnącą popularność problematyki, którą się zajmuje). Regularne aktualizowanie analizy PESTEL umożliwia szybsze dostosowanie się do nowych warunków, co przekłada się na skuteczniejszą realizację misji.
