~ 2025-10-02 ~
Raport „Kondycja organizacji pozarządowych 2024” przygotowany przez Stowarzyszenie Klon/Jawor to najobszerniejsze źródło wiedzy o stanie trzeciego sektora w Polsce. Na podstawie reprezentatywnego badania 1012 fundacji i stowarzyszeń przedstawiono kompleksowy obraz kondycji NGO, obejmujący działalność, ludzi, finanse, współpracę oraz wyzwania, z jakimi mierzą się organizacje.
Według raportu, „72% organizacji pozarządowych to stowarzyszenia, a 28% – fundacje”. Połowa działa na wsiach i w małych miastach do 50 tys. mieszkańców, a 36% w dużych miastach powyżej 200 tys. mieszkańców. „Przeciętna organizacja działa już 11 lat” – co pokazuje, że sektor systematycznie dojrzewa. Organizacje najczęściej zajmują się sportem, turystyką i rekreacją (34%), kulturą i sztuką (13%) oraz edukacją (12%). Ich główni odbiorcy to dzieci i młodzież (70%) oraz lokalne społeczności (65%).
Najczęściej wybierane formy aktywności to: organizacja wydarzeń (69%), świadczenie usług (65%) oraz działalność informacyjna (45%). „34% organizacji działa na poziomie lokalnym, a aż 40% prowadzi działania ogólnopolskie lub międzynarodowe” – co świadczy o dużym zróżnicowaniu skali. Warto zwrócić uwagę na zmiany w sposobie pracy. „41% organizacji funkcjonuje w modelu hybrydowym”, 24% działa wyłącznie stacjonarnie, a 13% – tylko online. To efekt przyspieszonej cyfryzacji po pandemii.
Raport podkreśla, że „62% organizacji współpracuje z wolontariuszami, przeciętnie z 8 osobami rocznie”. Zarząd przeciętnej organizacji tworzą trzy osoby, a przeciętne stowarzyszenie zrzesza 25 członków. Istotne są różnice pokoleniowe i płciowe. „Najwięcej kobiet działa jako wolontariuszki (61%), a najmniej pełni funkcję prezesa – 41%”. . W co dziesiątej organizacji dominują osoby poniżej 30. roku życia (pokolenie Z) lub powyżej 60 lat (baby boomers).
„Dwie na trzy organizacje (66%) korzystają z pracy odpłatnej, ale tylko 19% zatrudnia choć jedną osobę na etat”. . Stały zespół pracowniczy ma 38% organizacji, średnio cztery osoby. Problemem jest poziom wynagrodzeń – „przeciętne miesięczne wynagrodzenie w NGO wynosi 3600 zł netto”, czyli zbliżone do płacy minimalnej. To potwierdza zjawisko prekaryzacji pracy w sektorze.
Przeciętne roczne przychody organizacji w 2023 r. wyniosły 50 tys. zł. Jednak tylko „35% organizacji posiada rezerwy finansowe”. Źródła finansowania to przede wszystkim środki publiczne (44%), których udział spada. Coraz ważniejsze stają się darowizny, które odpowiadają już za 26% budżetów organizacji. Aż „42% NGO prowadzi działania fundraisingowe inne niż ubieganie się o dotacje”.
Sektor pozostaje mocno zakorzeniony lokalnie – „84% organizacji współpracuje z innymi NGO, 80% z lokalną społecznością, a 78% z samorządem”. Co trzecia organizacja jest zrzeszona w federacji lub sieci.
„93% organizacji jest obecnych w internecie”, najczęściej w mediach społecznościowych (83%) i poprzez własne strony WWW (63%). Jednak sprawozdania finansowe i merytoryczne publikuje tylko jedna czwarta NGO. Cyfryzacja przyspiesza – 44% korzysta z narzędzi do spotkań online, 42% z programów graficznych, a już „29% używa narzędzi opartych na sztucznej inteligencji”.
Najpoważniejszym wyzwaniem pozostaje finansowanie – „aż 72% NGO wskazuje trudności w zdobywaniu środków na działania”. . Do tego dochodzą kwestie kadrowe: „61% organizacji narzeka na brak chętnych do zaangażowania, a 58% na brak następców dla obecnych liderów”. Ponad jedna trzecia odczuwa brak otwartości administracji publicznej na dialog.
Raport podkreśla, że „42% NGO angażowało się po 2020 roku w reagowanie na kryzysy – najczęściej poprzez zbiórki i dystrybucję darów”. . Wojna w Ukrainie wpłynęła na sytuację 54% organizacji, a skutki pandemii COVID-19 odczuwa aż 70%. Dodatkowo, „60% NGO uznaje dezinformację za realne i poważne zagrożenie” dla swojej działalności.
Mimo trudności „przeciętne stowarzyszenie lub fundacja ocenia swoją kondycję jako dobrą”. . 37% organizacji wierzy, że warunki w 2025 r. będą lepsze niż w 2024.
Jednak sektor zmaga się z kryzysem tożsamości: „63% liderów uważa, że większość ludzi w Polsce nie rozumie działalności sektora społecznego”. Tylko połowa liderów dostrzega potrzebę budowania wspólnej wizji rozwoju sektora.
Rok 2024 pokazał, że polski sektor pozarządowy dojrzewa, ale jego rozwój jest nierówny. Największe organizacje profesjonalizują swoje działania, mniejsze borykają się z brakiem kadr i stabilnych źródeł finansowania. Jak zauważa raport Klon/Jawor: „więcej pieniędzy nie oznacza automatycznie stabilności”. Trzeci sektor pozostaje kluczowym aktorem życia społecznego, ale jego przyszłość zależy od tego, czy uda się wzmocnić instytucjonalnie mniejsze NGO, zbudować zaplecze kadrowe i odzyskać społeczne zaufanie do idei wspólnotowego działania.
